Przy aktach dotyczących nieruchomości część notariuszy dolicza do rachunku osobną pozycję: 200 zł netto (246 zł z VAT) za „weryfikację numeru PESEL”. Jako podstawę wskazują §16 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Ministerstwo Sprawiedliwości – autor tego rozporządzenia – stwierdziło, że takiej opłaty pobierać nie wolno.
Co odpowiedziało Ministerstwo
Redakcja serwisu Infor.pl zapytała Ministerstwo Sprawiedliwości, czy notariusz ma podstawę prawną, by pobrać 200 zł za sprawdzenie, czy numer PESEL klienta jest zastrzeżony. Pisemnej odpowiedzi udzieliła Milena Domachowska, Naczelnik Wydziału Prasowego w Biurze Komunikacji i Promocji MS. Artykuł z odpowiedzią ukazał się 18.09.2026 r.
Weryfikacja zastrzeżenia numeru PESEL „nie stanowi odrębnej, samoistnej czynności notarialnej, za którą przysługiwałoby dodatkowe wynagrodzenie”.
Ministerstwo Sprawiedliwości, odpowiedź dla Infor.pl, 18.09.2026 r.
Ministerstwo uzasadniło to w czterech krokach:
- Katalog czynności notarialnych jest zamknięty w ustawie. Art. 79 Prawa o notariacie wymienia, jakie czynności dokonuje notariusz – nie ma wśród nich osobnej czynności „weryfikacji PESEL”.
- Sprawdzenie PESEL to obowiązkowy etap innej czynności. Notariusz wykonuje je przed sporządzeniem aktu, bo nakazuje mu to ustawa (art. 85 §2a i art. 85a §1 Prawa o notariacie). Ministerstwo nazywa to czynnością techniczno-organizacyjną.
- Jej skutkiem jest decyzja o dokonaniu albo odmowie czynności. Jeżeli PESEL jest zastrzeżony, notariusz musi odmówić sporządzenia aktu.
- Skoro nie jest to odrębna czynność notarialna, nie przysługuje za nią dodatkowe wynagrodzenie.
Odpowiedź udzielona redakcji nie jest wiążącą wykładnią prawa. Pochodzi jednak od Ministerstwa, które wydało rozporządzenie o taksie notarialnej i nadzoruje notariat.
Skąd obowiązek sprawdzania PESEL
Obowiązek wprowadziła ustawa z dnia 07.07.2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości. Od 01.06.2024 r. notariusz przed sporządzeniem aktu sprawdza w rejestrze zastrzeżeń, czy numer PESEL strony nie jest zastrzeżony.
- Obowiązkowo – przy aktach dotyczących nabycia, zbycia lub obciążenia nieruchomości albo udziału w nieruchomości oraz przy pełnomocnictwach do takich czynności (art. 85a §1 Prawa o notariacie).
- Fakultatywnie – przy innych czynnościach (art. 85a §2 Prawa o notariacie).
- Rejestr zastrzeżeń numerów PESEL prowadzony jest na podstawie ustawy o ewidencji ludności (art. 23a, 23j i 23m).
Ustawa nałożyła na notariusza obowiązek. Nie stworzyła nowej, płatnej czynności.
Dlaczego §16 rozporządzenia nie ma tu zastosowania
§16 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej przewiduje maksymalnie 200 zł za czynność notarialną niewymienioną w innych przepisach rozporządzenia. Ten przepis ma zastosowanie tylko wtedy, gdy istnieje czynność notarialna. Taksę notarialną pobiera się za dokonanie czynności notarialnej (art. 5 §1 Prawa o notariacie).
Sprawdzenie PESEL nie jest czynnością notarialną – jest częścią aktu, przy którym notariusz je wykonuje, i jest objęte taksą za ten akt. Dlatego §16 nie może stanowić podstawy do doliczenia 200 zł.
Weryfikacja PESEL kosztuje 0 zł. Jeśli zapłaciłeś za nią osobno, możesz żądać zwrotu.
Zapłaciłeś za weryfikację PESEL? Co możesz zrobić
- Sprawdź fakturę lub wypis aktu. Szukaj pozycji takiej jak „weryfikacja PESEL”, „sprawdzenie zastrzeżenia PESEL” albo „inna czynność – §16”.
- Złóż żądanie zwrotu. Formularz na tej stronie wyśle je bezpośrednio do notariusza, a kopię do Ciebie.
- Zachowaj kopię żądania i odpowiedź notariusza.
Nasza ocena prawna (to nie jest część stanowiska Ministerstwa): kwota pobrana bez podstawy prawnej jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi (art. 410 §2 w zw. z art. 405 Kodeksu cywilnego). Roszczenie przedawnia się co do zasady z upływem 6 lat, a koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 Kodeksu cywilnego). Żądanie zwrotu dotyczy wyłącznie wynagrodzenia notariusza – nie wpływa na ważność aktu notarialnego. W tym samym duchu pisze redakcja Infor.pl: zwrotu można domagać się także kilka lat po transakcji.
Źródła
- Tomasz Król, MS: Nie można pobierać 200 zł za sprawdzenie zastrzeżenia PESELU. A tak robią niektórzy notariusze, Infor.pl, 18.09.2026 r. – odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości.
- MS: Notariusz pobrał 200 zł za sprawdzenie zastrzeżenia PESELU? To nielegalne, LEX (lex.media.pl), wrzesień 2026 r.
- Ustawa z dnia 14.02.1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. 2026 poz. 614) – art. 5 §1, art. 79, art. 85 §2a, art. 85a.
- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.06.2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1566) – §16.
- Ustawa z dnia 07.07.2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości (Dz.U. 2023 poz. 1394).
- Ustawa z dnia 24.09.2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. 2026 poz. 384) – art. 23a, 23j, 23m.
- Ustawa z dnia 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny – art. 118, art. 405, art. 410.